Przyczyny głodu


Istnieje wiele przyczyn głodu i niedożywienia na świecie. Przyczyny te są wzajemnie ze sobą związane, a jednocześnie mają one różną wagę w poszczególnych, konkretnych kryzysach żywnościowych.

Wśród najczęściej wymienianych przyczyn głodu znajdują się m.in.:

  • skrajne ubóstwo
  • konflikty zbrojne
  • autorytarne formy sprawowania władzy
  • kryzysy migracyjne i uchodźstwo
  • walka o zasoby naturalne
  • zmiany klimatyczne
  • zawłaszczanie ziemi (Land Grabbing) i nadmierna koncentracja ziemi
  • słabość struktur państwa we wspieraniu rolników i zapewnianiu bezpieczeństwa żywnościowego
  • dyskryminacja w dostępie do ziemi pomiędzy mężczyznami a kobietami oraz pomiędzy członkami różnych społeczności
  • spekulacje cenami żywności i utowarowienie żywności
  • handel międzynarodowy - umowy handlowe faworyzujące kraje wysoko uprzemysłowione i podmioty z nich się wywodzące
  • brak zdolności państw do ochrony przed katastrofami naturalnymi
  • niedostateczną pomoc międzynarodową - humanitarną i rozwojową

W każdym kraju dotkniętym zjawiskiem masowego głodu i niedożywienia zestaw tych czynników jest inny i może zmieniać się w czasie. Dlatego nie można jednoznacznie wskazać na jedną tylko przyczynę tego problemu. Zawsze bowiem mamy do czynienia z grupą co najmniej kilku przyczyn głodu - a nie z pojedynczą przyczyną.

Zatem kto jest odpowiedzialny za problem?

Wielość czynników prowadzących do klęski głodu nie sprawia jednak, że nie można wskazać odpowiedzialnych za problem. W każdym z kryzysów głodu odpowiedzialność rozkłada się inaczej. Kłopot w tym, że określenie przyczyn wymaga bardzo dogłębnych analiz, rzetelności i bezstronności w badaniu. Tymczasem głód często bywa przedmiotem walk politycznych i ideologicznych, a wiadomości z odległych krajów nierzadko obarczone są niewiedzą lub stronniczością mediów, które przekazują nam informacje.

Jednak kilka rzeczy można powiedzieć bez wątpliwości:

  • Głód jest najczęściej zjawiskiem długotrwałym - trwającym latami, a więc przypisywanie przyczyn głodu jednostkowemu wydarzeniu jest najczęściej nietrafne. Krajami z największą liczbą cierpiących głód i niedożywienie na świecie są Indie i Chiny, państwa cieszące się względnym pokojem od dziesięcioleci.
  • Głód związany jest z ubóstwem, utrzymującym się przez dziesięciolecia lub co najmniej przez dłuższy okres.
  • Katastrofy naturalne i konflikty zbrojne, choć bywają bezpośrednim katalizatorem klęski głodu, nie są jedyną przyczyną. Wystarczy przywołać sytuacje klęsk żywiołowych w krajach bogatych, które nawet w takich sytuacjach zazwyczaj nie dopuszczają do pojawienia się głodu - mają wystarczający potencjał, aby uruchomić niezbędne zasoby na rzecz poszkodowanych.
  • Najczęściej mamy do czynienia ze splotem przyczyn wewnętrznych, a więc znajdujących się w danym kraju, i przyczyn zewnętrznych, będących wynikiem oddziaływania świata zewnętrznego, nie tylko krajów sąsiedzkich, ale też nierzadko krajów i podmiotów znajdujących się na innych kontynentach. Czynnikami takimi są uwarunkowania geopolityczne, handlowe, gospodarcze a nawet środowiskowe (np. zmiany klimatyczne).
  • Głód pojawia się tam, gdzie jego przyczyny nie mogą być rozwiązane przez społeczeństwo danego państwa. Potrzebna jest jakaś forma aktywności świata zewnętrznego.

Przyczyna głodu jest systemowa

Wynika z tego jasny wniosek, że najogólniejszą przyczyną głodu jest brak mechanizmów międzynarodowych, które przyczyniłyby się do rozwiązania tego problemu.

Przydatną koncepcją jest "Perspektywa praw człowieka w rozwoju", która głosi, że każdemu prawu człowieka - a więc i prawu do żywności - musi być przypisana instytucja odpowiedzialna za realizację danego prawa i mechanizm egzekwowania odpowiedzialności od tej instytucji. Skoro ktoś ma prawo do żywności, to powinna istnieć instytucja, która odpowiedzialna jest za zapewnienie tego prawa, oraz mechanizm, który sprawiałby, że rzeczywiście będzie się ona wywiązywać z tego zadania.

Cele Zrównoważonego Rozwoju (CZR) uchwalone przez ONZ, przy poparciu również Polski, są krokiem w kierunku stworzenia mechanizmu wzajemnej odpowiedzialności międzynarodowej za realizację wspólnych celów ludzkości, w tym eliminacji głodu i niedożywienia.

Można jednak przyjmować, że oprócz Celów Zrównoważonego Rozwoju, konieczne będą również inne mechanizmy międzynarodowe, aby każdy człowiek na świecie mógł korzystać z prawa do żywności.